Talking Heads: Stop Making Sense

Geplaatst: 30 januari 2013 in Uncategorized
Tags:, , , , ,

Stop-Making-Sense cover

 

Een muziekfilm uit 1984.

Registratie van een fabelachtige live-show van de Talking Heads, theatraal, speels, en strak geregisseerd. De film is onderaan dit stukje via een link in zijn geheel te zien.

De titel is een zinnetje uit het nummer ‘Girlfriend Is Better’ van het vijfde album Speaking In Tongues (1983). In de Stop Making Sense-show draagt David Byrne een oversized pak bij dit nummer. Tekst van het laatste couplet:

I got a girlfriend that’s better than this
And you don’t remember at all
As we get older and stop making sense
You won’t find her waiting long
Stop making sense, stop making sense… stop making sense, making sense
I got a girlfriend that’s better than that

And nothing is better than this ( is it? )

De song kan betrekking hebben op de complexe gevoelens die je kunt krijgen (over je relatie) tijdens een slippertje. Maar dat is een interpretatie, helemaal zeker weet je het nooit bij Byrne.

Stop making sense: stop met alles te willen verklaren of begrijpen, stop met logica, stop met nadenken, niet alles heeft altijd zin, leve de onzin. Hier hebben we al een dadaïstisch aanknopingspunt.

Geest

Over de sense, de zin, de betekenis, het verstand, de logica etc., schreef de dadaïst Raoul Hausmann een stuk in het derde nummer van het Berlijnse blaadje Der Dada (april 1920). Het artikel heet “Dada in Europa” en daarin fulmineert Hausmann tegen de Geist (‘geest’: verstand, denken). Tegenover de onzin van de geest stelt Hausmann de bluf van dada, dat infiltreert in de burgerlijke maatschappijstructuren om die burgerlijke maatschappij met eigen middelen te kunnen verslaan.

… Ja, staat u mij toe, DADA is (en dit ergert de meeste mensen grenzeloos) zelfs tegen elke geest; DADA is de volkomen afwezigheid van wat men geest noemt. Waarom zou je geest hebben in een wereld die mechanisch doordraait? Wat is de mens? Een nu eens grappige, dan weer treurige aangelegenheid, gespeeld en gezongen door zijn eigen productie en milieu. Ziet u, u gelooft dat u denkt en besluiten neemt, u gelooft dat u origineel bent – en wat gebeurt er? Het milieu, uw wat stoffige atmosfeer heeft de zielenmotor aangezwengeld en de zaak loopt vanzelf: moord, echtscheiding, oorlog, vrede, dood, corruptie, valuta – alles glipt uit uw handen, u kunt onmogelijk iets tegenhouden; u wordt gewoon gespeeld. …

Dit zouden evengoed uitspraken van David Byrne kunnen zijn, als je afgaat op zijn songteksten. Byrne stelt het functioneren van de mens in relatie tot zijn omgeving (andere mensen, dieren, dingen, etc.) aan de orde, en ironiseert het burgermansbestaan.

Alles functioneert, alleen de mens zelf niet meer.
Hugo Ball, 5 maart 1916

De film registreert het optreden van de Talking Heads van begin tot eind. Je ziet de live-show, je wordt erin meegezogen. Je ziet indrukwekkende decors en mooie, uitgekiende belichting. Je ziet het enthousiasme en het spelplezier van de band. De onderlinge interactie is sterk en boeiend. De ADHD-achtige gebaren van de toegevoegde gitarist en van de percussionist geven nog extra flitsende accenten aan de wervelende show.

Opbouw

De show wordt letterlijk opgebouwd: op een kaal podium verschijnt Byrne met gitaar, loopt naar de microfoon en zegt: ‘Hi! I got a tape I wanna play.’  Hij blijkt een cassettespeler bij zich te hebben die hij op de vloer zet. Hij drukt de play-knop in waarna een eenvoudig ritme klinkt, waarop hij de eerste akkoorden van ‘Psychokiller’ op zijn gitaar speelt. Byrne rekt het nummer met gekke buitelende wankelbewegingen op overslaande ritmes van de ‘cassette’ (in werkelijkheid een Roland TR-808 ritmebox gekoppeld aan het mengpaneel) terwijl roadies de gelegenheid krijgen met de podiumopbouw aan de slag te gaan. Dan is bassiste Tina Weymouth opgekomen. Samen spelen ze ‘Heaven’. Intussen wordt het element met het drumstel door vijf roadies naar zijn plek gereden. Na afloop van ‘Heaven’ springt Chris Frantz olijk naar zijn drumstel en zet het nummer ‘Thank You For Sending Me An Angel’ in, en wordt het element met de keyboards op z’n plek gezet. Voor het volgende nummer ‘Found A Job’ completeert Jerry Harrison op gitaar de eigenlijke Talking Heads. Klaarzetten van bongo’s en een microfoon. Opkomst van de percussionist en twee zangeressen voor ‘Slippery People’ waarbij een zwart achterdoek wordt neergelaten; vervolgens de extra gitarist en de toetsenist die voor ‘Burning Down The House’ het gezelschap compleet maken.

De bandleden maken veel synchrone pasjes – regelmatig is sprake van een strak afgesproken choreografie, zoals in deze hele show weinig aan het toeval is overgelaten. In ‘Life During Wartime’ wordt tijdens een groot deel van het nummer op de plaats hardgelopen, door bijna allemaal tegelijk vooraan het podium, en voert Byrne ook zijn ingestudeerde eigenzinnige mimiek en elastische bewegingen ten tonele. Aan het eind rent Byrne daadwerkelijk een aantal rondjes om het podium. Na afloop van dit nummer richt Byrne zich tot het juichende publiek: ‘Thank you! Does anybody have any questions?’

Vervreemding

Dan volgt een scène waarin de achterwand oplicht in drie rode vlakken waarin woorden geprojecteerd worden, zoals PUBLIC LIBRARY; ONIONS; AIRCONDITIONED; UNDER THE BED; DRUGS; VIDEOGAME; SANDWICH; DIAMONDS; FACELIFT; PIG; GRITS; DOG; TIME CLOCK; DIGITAL; BABIES; DUSTBALLS. Woorden die in hun verscheidenheid het gewone met specifiek moderne verschijnselen lijken te combineren. Later in grijsblauwe vlakken achtereenvolgens de woorden: BEFORE; DINNER; TIME; en BEFORE; YOU’RE; AWAKE; en: LATE; AT; NIGHT. De woorden komen niet in de tekst van het op dat moment gespeelde nummer ‘Making Flippy Floppy’ voor – het is een losstaand beeld dat doet denken aan de toneelbeelden van theaterman Robert Wilson, met wie Byrne later ook heeft samengewerkt (en die onder meer bekend is van de samenwerking met ‘minimal’ componist Philip Glass, o.a. in ‘Einstein On The Beach’). De beeldbepalende theatrale elementen vormen dus niet een achtergrond die direct met de song te maken heeft, waardoor wel enige vervreemding wordt opgeroepen.


Diezelfde vervreemding zit in de absurde mimiek van Byrne in het nummer ‘Once In A Lifetime’. De originele videoclip bij dat nummer laat al een buiteling van eigenzinnige mimiek en bewegingen zien in vrij grafische beelden, live maakt Byrne – met bril, net zoals in de clip – dezelfde absurde gebaren op overtuigende wijze. Als je de bril van Byrne in samenhang ziet met zijn bewegingen, dan is er weer een parallel te vinden met het Zürichse Cabaret Voltaire (zij het wel met een belangrijk verschil in spontaniteit: Byrne had zijn gebaren geregisseerd). Hugo Ball beschrijft op 24 mei 1916 in zijn dagboek hoe maskers opeens tot absurde dansbewegingen leidden:

Toen gebeurde er iets bijzonders. Het masker verlangde niet alleen een kostuum, maar eiste ook heel bepaalde pathetische, aan waanzin grenzende gebaren. Zonder er vijf minuten eerder ook maar enig vermoeden van gehad te hebben, bewogen wij ons in de vreemdste patronen … De maskers verlangden eenvoudigweg dat hun dragers zich in een tragisch-absurde dans in beweging zetten.

Ball zag de dans als welkome verrijking van de optredens, en concludeerde dat een oud favoriet idee van hem was verwezenlijkt, namelijk de integratie van verschillende kunstdisciplines tot ‘Gesamtkunst: schilderijen, muziek, dansen, gedichten – hier hebben we die nu’  (8 april 1917).

Zonder de Talking Heads nu meteen in het hokje ‘art rock’ te duwen, komt in deze show die gesamtkunst ook wel om de hoek kijken. Het gaat natuurlijk in de eerste plaats om de muziek, maar die wordt sterk omlijst door theatrale elementen, zoals de achtergrondbeelden, de ingestudeerde bewegingen, en zoals in het nummer ‘This Must Be The Place (Naive Melody)’ een schemerlamp en groot geprojecteerde achtergrondfoto’s van bijvoorbeeld een boekenkast en stadsgezichten beeldbepalend zijn. De schemerlamp wordt als quasi-knus element opgevoerd, waar Byrne en zijn zangeressen, bassiste en gitarist op een statische manier dichtbij staan. Met de schemerlamp voert Byrne later in het nummer een dans uit.


Tussen ‘Once In A Lifetime’ en ‘Girlfriend Is Better’ zit als intermezzo het nummer ‘Genius Of Love’ van de Tom Tom Club, een zijproject van Weymouth en Frantz. Swingend en amusant.

Oversized Business Suit

Theatraal uitgelicht komt Byrne aan het begin van ‘Girlfriend Is Better’ in zijn oversized business suit langzaam van achteren naar voren het podium oplopen. De film laat van deze opkomst een halve minuut lang alleen de op de achterwand geprojecteerde schaduw zien. Met subtiele hoofd- en armbewegingen benadrukt de zanger het objectachtige karakter van het pak. Zijn lichaam lijkt erin verdwenen. In het eerste couplet van de song zingt hij bijna zonder zijn armen en benen te bewegen, om de monumentaliteit van het pak te benadrukken. Daarna swingt hij meer op de maat van de muziek, en laat hij met komische bewegingen het kostuum wapperen. Byrne weet het opvallende karakter van het ‘maatpak’ op een sterke manier uit te vergroten. Over dit oversized pak laat Byrne iets los in een onderkoeld-komisch interview dat hij – in datzelfde grote pak – voert met diverse personages, door hemzelf gespeeld:

Ik hou van symmetrie en geometrische vormen. Ik wilde mijn hoofd kleiner laten lijken, en de makkelijkste manier om dat te doen was door mijn lijf groter te maken. Want muziek is heel fysiek, en een deel van het lichaam begrijpt die vóór het hoofd.


David Byrne ten voeten uit.

De hele film:

Talking Heads – Stop Making Sense

Regisseur: Jonathan Demme (o.a. The Silence of the Lambs, Philadelphia).

Opgenomen gedurende drie avonden in december 1983 in het Pantages Theater in Los Angeles.

De band:

David Byrne, zang en gitaar
Tina Weymouth, bas
Chris Frantz, drums
Jerry Harrison, gitaar en toetsen
Bernie Worrell, toetsen
Alex Weir, gitaar
Steve Scales, percussie
Lynn Mabry & Edna Holt, zang

Advertenties
reacties
  1. […] de film Stop Making Sense wordt het nummer live grandioos uitgevoerd, met een uitgebreide ritmesectie, swingende zangeressen […]

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s