Archief voor juni, 2014

Onthutsende kunst in een weiland, te zien vanuit de trein. De Bikinibar van Atelier Van Lieshout in de tuinen van Kasteel Keukenhof bij Lisse wordt een dezer dagen verplaatst, omdat treinmachinisten en reizigers er aanstoot aan nemen. Aanstootgevend is veel goede kunst – die houdt je bij de les. Maar dit kunstwerk schijnt trauma’s naar boven te halen bij een aantal machinisten – staat de kunst dan boven het geestelijke welzijn van machinisten?

Bikinibar

AVL Bikinibar

De Bikinibar is een grove weergave van een op haar rug liggende vrouwelijke romp met een rode bikini, vele malen uitvergroot – het beeld is negen meter lang. Hoofd, armen en benen zijn weg, de ledematen zijn strak afgezaagd. Het is niet erg natuurgetrouw, bovendien heeft het raampjes, maar het gaat in het geval van de treinmachinisten om de suggestie. En het is juist die suggestie die hen doet denken aan levensmoede personen die opeens voor de trein opduiken. Het sterke van suggesties is dat die door van alles kunnen worden opgeroepen. Nu door een kunstwerk, maar ik stel me voor dat een afgedankte opblaaspop langs het spoor dezelfde trauma’s kan oproepen. Maar goed, het gaat in dit geval om een kunstwerk van Joep van Lieshout, een internationaal bewierookte Nederlandse kunstenaar, die met dit werk niet de bedoeling had machinisten of treinreizigers te kwetsen. Het lag er juist als blikvanger voor de tentoonstelling Vrijstaat van Atelier Van Lieshout op het terrein van Kasteel Keukenhof. Overigens opereert Joep van Lieshout consequent onder de naam Atelier Van Lieshout, omdat een heel team van medewerkers, met ieders creatieve inbreng, de productie van de werken verzorgt.

De Bikinibar (2006): van buiten een vrouwelijke romp, van binnen een ruimte waar je in kunt verblijven. Uit de omschrijving van de website van Atelier van Lieshout (AVL) (vertaling uit het Engels): AVL Bikinibar interieur

Een ontmoetingspunt voor ouderen: mooi, wreed en sensueel, met een prettig interieur. De Bikinibar is zowel kunst als architectuur, en stelt een gebouw voor als sculptuur en een sculptuur als gebouw. Binnen is er plek om te rusten, waar mensen zich kunnen terugtrekken uit het drukke strandleven of schuilen voor slecht weer. Bikinibar is het enige vrouwenlichaam waar je zonder toestemming naar binnen kan. 

Dat laatste klopt niet helemaal, want de Franse kunstenares Niki de Saint Phalle maakte – in samenwerking met Jean Tinguely en Per Olov Ultvedt – in 1966 voor het Moderna Museet in Stockholm ook een grote liggende vrouw waar je naar binnen kon – door de vagina.

Niki de Saint Phalle - Hon-en katedral 1966_2

Niki de Saint Phalle - Hon-en katedral 1966_3

 

 

 

 

 

AVL-Ville

De tentoonstelling Vrijstaat verwijst naar de ‘vrijstaat’ AVL-Ville uit 2001 in Rotterdam, en is opgebouwd uit werken van verschillende periodes. AVL-Ville was een ‘utopische’ zelfvoorzienende samenleving, bestaande uit door AVL ontworpen woon- en werkruimten, een boerderij, toilet- en wasvoorzieningen, machines. Er werd worst gemaakt en drank gestookt. Er was een grondwet (opgesteld met behulp van advocaat Gerard Spong), en een kanon om het ministaatje te verdedigen. Alles natuurlijk vooral symbolisch – en komisch.

Slave City

In AVL’s Slave City (2005-2009) wordt een efficiënte samenleving met maximale, strak doorgerekende winstoogmerken verbeeld, waarbij slaven per dag zeven uur kantoorwerk verrichten, zeven uur handwerk, drie uur rust krijgen – of ontspanning, zoals bordeelbezoek – voordat ze zeven uur mogen slapen. De samenleving draait volledig op zelf gegenereerde energie volgens het cradle to cradle (van wieg tot wieg) principe: ook mensen worden gerecycled, tot biogas (de zieken en zwakken), vleesproducten (de gezonde maar niet zo slimme mensen) of bestemd voor orgaantransplantaties (de jonge, gezonde en slimme mensen). De onderdanen, slaven in dit geval, zijn zelf onderdelen van één grote machinerie.

Infernopolis

AVL Infernopolis 6

Infernopolis (‘stad van de hel’), een grote tentoonstelling in 2010 in de reusachtige Rotterdamse Onderzeebootloods, laat een nog wat grimmiger vormgegeven maatschappij zien. De ‘utopie’ van de zelfredzame, zelfvoorzienende, autarkische samenleving heeft hier duidelijk het karakter van het tegenovergestelde van een utopie: een dystopie, een samenleving zonder vrijheid, zonder geluk, zonder emoties, zonder eigen persoonlijkheid. De tentoonstelling bestond uit twee installaties: Cradle to Cradle en The Technocrat.AVL Infernopolis 2

In Cradle to Cradle gaat het om de totale recycling van de menselijke productie, inclusief alle afval en restproducten, zoals uitwerpselen, vetten, sappen en botten. Polyester ingewanden, organen, botten en schedels – sterk uitvergroot, niet natuurgetrouw en in karikaturale verhoudingen – liggen uitgestald om verwerkt te worden door een vleesmolen.

In een baarmoeder met eierstokken bevinden zich een comfortabel bed, een toilet, een douche en een minibar. Ook in andere organen of lichaamsdelen kun je binnentreden, zoals een spermatozoïde. Reusachtige penissen zijn er, in drie maten. Ook voortplanting is essentieel in een autarkische samenleving. Trouwens, de Bikinibar stond hier ook al klaar.

AVL Wombhouse_

De installatie The Technocrat beheerst met werktuigen als destilleerketels en faecaliënverwerkers, medische instrumenten, silo’s en sorteerbakken het meedogenloze proces van recycling en de productie van voedsel en alcohol. Alcohol is belangrijk: de onderdanen moeten geregeld bedwelmd raken om het productieproces te kunnen volhouden. Verder geven (geabstraheerde) hangende en opengereten figuren een luguber tintje aan Infernopolis.

AVL Infernopolis 5

kunst en samenleving

Joep van Lieshout heeft geen optimistische kijk op de samenleving. In een interview met Hans den Hartog Jager laat Van Lieshout weten dat hij gefascineerd is door macht, en door organisaties en systemen. Als de huidige wereld op dezelfde voet doorgaat, zegt Van Lieshout, staat ons een apocalyptische toekomst te wachten. We plegen enorme roofbouw op de aarde, en steeds grotere delen van de wereld gaan steeds meer consumeren. De voorraden raken op, waardoor mensen elkaar de hersens gaan inslaan, want niemand wil inleveren. In die zin geeft hij met zijn installaties een bijtend commentaar op de ontwikkeling van de huidige prestatiegerichte samenleving. Maar hij wil daar niet over moraliseren. Hij maakt er kunst over. En die geeft naar mijn idee Van Lieshouts wereldbeeld op zichzelf al sterk weer.

AVL Infernopolis 3

Dus: Van Lieshout is vooral kunstenaar, en als kunstenaar is hij bezig met het oprekken van de grenzen tussen kunst en samenleving, en tussen verschillende disciplines – zijn beeldende werk bevindt zich in het grensgebied van kunst, architectuur en design. Hij is bekend geworden met zijn ontwerpen van mobile homes, verplaatsbare woon- en werkruimtes, met door hem zelf ontworpen meubels en interieurs. Met exterieurs in de vorm van woonwagens, barakken, huizen op palen, drijvende huisjes, e.d. En met later dus de bijzondere exterieurs als die van de Bikinibar, of een bushokje in de vorm van een schedel. Hij gebruikt er industriële materialen voor als polyester, purschuim en staal. Eigenlijk werkt Van Lieshout op het snijvlak van toegepaste en autonome kunst, op dat van rationele denkwijzen en irrationele fantasieën.

dada

Van Lieshouts visie op de moderne samenleving heeft een aardige parallel in die van de dadaïsten. Ook zij hadden een ambivalente, ironische houding ten opzichte van de technologische verworvenheden van hun tijd. De oorlogsmachinerie van de Eerste Wereldoorlog had tot ongekende desastreuze gevolgen geleid. Wat was er nu helemaal van de mens overgebleven, uiteindelijk? De samenleving was een soort machine, waarin de mens zelf slechts een onderdeel was, zonder geest, zonder ziel. Een soort automaat, voortbewogen door driften en instincten (zie o.a. mijn eerdere stukje Nutteloze machines 1: Raoul Hausmann). Ik zou zeggen: typisch Van Lieshout, die er steeds weer in slaagt op een tragikomische manier samenlevingsmechanismen bloot te leggen.

Bronnen, o.a.:

http://www.ateliervanlieshout.com/
http://www.hansdenhartogjager.nl/web/Artikelpagina-Lezen/Interview-met-Joep-van-Lieshout.htm
http://www.beeldenmagazine.nl/infernopolis-van-atelier-van-lieshout-1

Advertenties